Na de kiezersopstand: Samenwerking in de Amsterdamse gemeenteraad

25 augustus 2019 - Ik heb dit artikel bijgewerkt. In de huidige versie ligt de nadruk op voorstellen die zijn aangenomen ondanks dat tenminste één coalitiepartij tegenstemde

De gemeenteraadsverkiezing van 21 maart 2018 draaide uit op een kiezersopstand. Vier nieuwe partijen werden in de raad gekozen, vooral dankzij kiezers in de minder rijke buurten aan de rand van de stad. Inmiddels zijn we bijna anderhalf jaar verder. Hoe verloopt de samenwerking tussen de gevestigde en de nieuwe partijen?

In dit artikel kijk ik naar een specifieke categorie voorstellen: moties en amendementen die zijn aangenomen ondanks de tegenstemmen van tenminste één coalitiepartij. Deze voorstellen zijn interessant omdat ze laten zien hoe partijen stemmen als ze zich niet onderwerpen aan coalitiediscipline. Ze leggen scheidslijnen binnen de coalitie bloot en laten zien hoeveel ruimte er is om aan het coalitiebeleid te sleutelen.

Laten we eerst kijken hoe er werd samengewerkt in de vorige raadsperiode. Er was een linkse meerderheid in de raad, maar de het stadsbestuur was relatief rechts. Tot op zekere hoogte slaagden oppositiepartijen erin om het beleid van de coalitie aan te passen. Interessant genoeg kwam het initiatief vaak van GroenLinks, PvdA, SP en D66. Dat zijn precies de partijen die in 2018 de huidige coalitie zouden vormen.

Het aandeel voorstellen dat werd aangenomen tegen de wil van tenminste één coalitiepartij is toegenomen van 7% in 2014, naar 26% in 2018. Een mogelijke verklaring is dat er geleidelijk steeds meer onderwerpen op de agenda kwamen waarover geen afspraken waren gemaakt in het coalitieakkoord. Maar het zou ook kunnen dat de samenwerking tussen coalitiepartijen steeds minder hecht werd.

De huidige coalitie is linkser dan de vorige en vormt een betere weerspiegeling van de raad als geheel. Dit verklaart misschien waarom er relatief weinig voorstellen worden aangenomen waarover de coalitie verdeeld stemt. Vanwege de kleine aantallen is enige voorzichtigheid op z’n plaats, maar even goed is het interessant om te kijken door deze voorstellen zijn ingediend.

Er lijken twee clusters te zijn. Eén bestaat uit de wat linksere oppositiepartijen BIJ1, DENK, ChristenUnie and Partij voor de Dieren en de coalitiepartijen GroenLinks en PvdA. Voor zover rechtse partijen erin slagen om het coalitiebeleid aan te passen, lijkt het initiatief vooral van VVD en CDA te komen.

Hieronder worden enkele onderwerpen genoemd waarover voorstellen zijn aangenomen tegen de wil van tenminste één coalitiepartij. Voor een deel weerspiegelt deze lijst welke onderwerpen al op de agenda van de raad hebben gestaan.

  • Parkeren. Het stadsbestuur heeft ambitieuze plannen om meer ruimte te schappen voor een leefbare stad door het autoparkeren terug te dringen. De raad heeft kleine aanpassingen op het beleid aangebracht, bijvoorbeeld door uitzonderingen te creëren voor specifieke groepen autobezitters. D66, SP en PvdA stemmen meestal voor dit soort voorstellen; GroenLinks niet.
  • Diversiteit. Hieronder vallen onder meer initiatieven om etnisch profileren bij preventief fouilleren tegen te gaan. Er is geen duidelijk patroon in de manier waarop wordt gestemd.
  • Erfpacht. Het vorige stadsbestuur heeft het sociale erpachtsysteem aangepast door de mogelijkheid te bieden om de canon af te kopen. Daarmee wilde het woningbezitters een plezier doen. De deelname aan de regeling valt tegen, mede door capaciteitsproblemen bij de gemeente. De gemeenteraad heeft een aantal moties aangenomen waarin het stadsbestuur wordt opgeroepen om meer voorlichting te geven en waarin zelfs wordt aangedrongen om hiervoor een commercieel PR-bureau in te huren. De voorstellen werden gesteund door alle coalitiepartijen behalve GroenLinks.

Andere voorbeelden zijn het terugdringen van onzekere banen bij de gemeente (D66 tegen); de bouw van nieuwe hotels ontmoedigen (D66 tegen) en de politie makkelijker toegang geven tot beelden van particuliere beveiligingscamera’s (GroenLinks tegen).

De moties zijn hier te vinden.

Tags: 

Druk bij de inspraakmicrofoon

UPDATE - De grafiek is bijgewerkt op 23 augustus 2019.

Steeds meer mensen komen inspreken bij de gemeenteraad, schrijft Parooljournalist Michiel Couzy. Mooi voor de democratie, maar het kost wel veel tijd. Recent waren er commissievergaderingen met ruim dertig en zelfs 45 insprekers. De gemeenteraad gaat zich buigen over de vraag hoe het verder moet.

Couzy heeft een interessante verklaring voor de toename. Het vorige stadsbestuur (lees: VVD, SP en vooral D66) heeft de stadsdelen min of meer de nek omgedraaid. «Het gemeentebestuur en de raad hebben de macht naar zich toegetrokken. En dan krijgen ze de insprekers er gratis bij.»

Valt de analyse van Couzy kwantitatief te onderbouwen? De grafiek hierboven is het resultaat van een snelle check, met een slag om de arm. Het aandeel tijd voor insprekers varieert, maar recent lijkt er inderdaad sprake van een toename. Of die ontwikkeling is gestart na de ontmanteling van de stadsdelen (maart 2018) of misschien al iets eerder, hangt er een beetje vanaf hoe je de grafiek interpreteert.

De slag om de arm heeft vooral te maken met de kwaliteit van de data (zie hieronder). Verder zijn er nog geen verslagen beschikbaar van de recente commissievergaderingen waar Couzy naar verwijst; wellicht dat het percentage voor Q3 nog verder oploopt. Misschien kom ik hier nog een keer op terug.

Organisaties die zich bij de gemeenteraad melden zijn onder meer ouderenorganisaties, de Onderwijs Consumenten Organisatie, vakbond FNV, de Fietsersbond en ondernemersvereniging ORAM. FNV’ers vroegen onder meer aandacht voor de duizenden werknemers bij de gemeente met een onzeker contract; thuiszorgers die niet rond kunnen komen zonder een tweede baan; het tekort aan atelierruimtes en de veiligheidsrisico’s op Schiphol door de werkdruk bij het grondpersoneel en de beveiligers.

Methode

Eerder heb ik beschreven hoe ik verslagen van raadsvergaderingen heb gedownload en geanalyseerd. Destijds concludeerde ik dat oudere gegevens minder betrouwbaar zijn. Ik heb daarom alleen materiaal vanaf de vorige raadsperiode gebruikt.

Het belangrijkste verschil met de huidige analyse is dat ik destijds geïnteresseerd was in wat er is gezegd door raadsleden, en nu juist niet. Een grove manier om raadsleden eruit te filteren is door te kijken of achter hun naam tussen haakjes een partij vermeld staat. Er komen echter ook diverse niet-raadsleden aan het woord die geen inspreker zijn (ambtenaren, de korpschef, etcetera). Die heb er ik met behulp van steekwoorden zo goed mogelijk uitgefilterd, maar dit zal niet voor honderd procent zijn gelukt.

Verder zitten er fouten in de verslagen. In dit verslag worden bijvoorbeeld teksten van wethouder Kukenheim toegeschreven aan een inspreker. Ik heb de indruk dat dit soort fouten vooral in 2014 voorkomen, maar dat weet ik niet zeker.

Tags: 

Vertrouwen in plaats van algoritmes

UPDATE 11 maart 2019 - Uit de FNV Lokale Monitor 2018 blijkt dat 25% van de deelnemende gemeenten algoritmes toepast op persoonsgegevens om bijstandsgerechtigden aan te merken als potentiële fraudeur. 9% huurt hiervoor een commercieel bedrijf in. Vice-voorzitter Kitty Jong heeft kritiek op de werkwijze: «Iedere bijstandsgerechtigde is “bij voorbaat verdacht”. Volgens FNV kán en mág dat niet!».

Verschillende gemeenten hebben het bedrijf Totta data lab ingehuurd om te voorspellen welke uitkeringsgerechtigden misschien frauderen (ze hebben dit zelf niet actief naar buiten gebracht, maar de NRC schreef er afgelopen voorjaar over). Totta heeft algoritmes getraind op een enorme hoeveelheid persoonsgegevens: twee- tot driehonderd variabelen over een periode van 25 jaar.

Dit soort analyses brengen het risico met zich mee dat bestaande vooroordelen worden versterkt:

Luk [een Tottawoordvoerder] zegt dat bij de ene gemeente meer fraude gevonden wordt bij mensen mét partner (die geven bijvoorbeeld inkomsten niet op), terwijl het in andere gaat het om mensen zónder partner (die geven niet op dat ze samenwonen). «Maar het kan ook zijn dat er alleen onderzocht is op die groep en dat wij daar ons algoritme op bouwen.»

Luk zegt dat ze soms ook ‘afwijkende’ burgers als verdachte aanmerken. Zo willen ze waarschijnlijk voorkomen dat alleen de usual suspects in beeld komen.

Een ander probleem is het gebrek aan transparantie. Totta houdt zijn algoritmes geheim om zijn bedrijfsbelang te beschermen. Daarnaast kan het lastig zijn om de werking van algoritmes te interpreteren en uit te leggen. Hierdoor kan de overheid niet goed uitleggen welke criteria een rol spelen bij besluiten over burgers. De Raad van State heeft onlangs vraagtekens geplaatst bij de digitalisering van overheidsbesluiten.

De aanbieders van algoritmes zeggen dat deze aanpak helpt om meer fraudeurs op te pakken en tegelijk minder onschuldige burgers lastig te vallen. De werkelijkheid is waarschijnlijk ingewikkelder. Volgens de koepel van sociale diensten zijn vermeende fraudeurs vaak mensen van goede wil, die in de problemen komen door de complexe en onduidelijke bijstandsregels.

Gemeenteraadslid Anne Marttin (VVD) ziet de aanpak even goed wel zitten. Ze wil weten of Amsterdam al gebruik maakt van algoritmes en datamining bij de aanpak van bijstandsfraude. Het antwoord is nee. Dit is de reden:

Het college is bekend met het gebruik van algoritmes en/of datamining ter bestrijding van bijstandsfraude in andere gemeenten. Het college maakt geen gebruik van dergelijke instrumenten in de aanpak en preventie van bijstandsfraude. […]

De basis van de dienstverlening aan bijstandsgerechtigden is vertrouwen. Het college hecht ook grote waarde aan de privacy van de burger en de wijze waarop diens gegevens door de overheid worden gebruikt, bijvoorbeeld voor het ontwikkelen van algoritmes. Het college vindt het van groot belang dat gebruik van datamining en algoritmes geen negatieve invloed heeft op de privacy van de bijstandsgerechtigde en diens rechtsbescherming.

Beantwoording raadsvragen (pdf)

Adressen koppelen aan wijken of buurten

Het CBS heeft uitgebreide gegevens (selecteer thema Nederland regionaal) op wijk- en buurtniveau. Soms kan het handig zijn om adressen te koppelen aan de bijbehorende wijk of buurt. Daar komt wel wat bij kijken: adressen geocoden (of coördinaten opzoeken bij het Kadaster) en vervolgens die lokaties weer koppelen aan de shapefile van de Kernkaart wijken en buurten.

Maar dat kan nu ook sneller en simpeler. Het CBS heeft een tabel vrijgegeven waarin elke combinatie van postcode en huisnummer wordt gekoppeld aan de bijbehorende buurt en wijk.

Tags: 

Vijf Wob-verzoeken over de speech van minister Blok

Op 10 juli sprak minister Blok zijn twijfels uit over de multiculturele samenleving en noemde hij Suriname een failed state. Sindsdien zijn er tenminste vijf Wob-verzoeken ingediend. De vragen verschillen nogal, de antwoorden ook.

De onderwerpen

Ik heb de verzoeken genummerd (de nummering is willekeurig). Zie eind van het artikel voor de precieze formulering zoals weergegeven door het ministerie.

  • Twee Wob-verzoeken vragen om de opnames van de speech (verzoek 3, 5). Dit levert niets op: het transcript van de speech en de discussie daarna was inmiddels openbaar. Het was half augustus naar de Kamer gestuurd in antwoord op vragen van Ploumen (PvdA).
  • In zijn speech zei Blok dat hij op zijn ministerie de vraag had uitgezet: ‘noem mij een voorbeeld van een multi-etnische of multiculturele samenleving, waar de oorspronkelijke bevolking nog woont’. Twee Wobverzoeken gingen over de vraag van Blok en de reactie van zijn ambtenaren (verzoek 1, 2). Dit had politiek gevoelige antwoorden op kunnen leveren, maar er kwam niets: volgens het ministerie heeft Blok nooit een formele vraag uitgezet; het is alleen ‘opgeworpen’ tijdens intern overleg en daar is geen ‘specifiek antwoord’ op gekomen. Overigens kwam dit onderwerp ook al aan de orde in de Kamervragen van Ploumen en de beantwoording daarvan.
  • De twee verzoeken die wel resultaat hebben opgeleverd zijn tegelijk specifiek en ruim geformuleerd. Ze vragen onder meer om alle interne (en externe) communicatie tijdens de voorbereiding van de speech en de weken na de speech. Eén van de verzoeken vraagt specifiek naar communicatie met buitenlandse autoriteiten (verzoek 4, 5).

De documenten die zijn vrijgegeven op basis van verzoeken 4 en 5 lijken grotendeels identiek te zijn, maar verzoek 4 heeft meer praktische informatie opgeleverd over de voorbereiding van de bijeenkomst.

Verzoek 5 vroeg om Alle ambtelijke correspondentie ter voorbereiding van de speech; verzoek 4 om alle interne en externe communicatie en overige documenten die betrekking hebben op de aanwezigheid van en uitspraken gedaan door minister Blok. Die laatste formulering leverde blijkbaar meer op.

Betrekkingen met andere staten

Vaak worden Wobverzoeken (deels) afgewezen met een beroep op de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen, of de persoonlijke beleidsopvattingen van ambtenaren. In de Blokwobs duikt een ander argument op: openbaarmaking zou de betrekkingen met andere staten schaden. Dit wordt vrij ruim opgevat:

Voor de toepassing van deze bepaling is het niet noodzakelijk dat men een verslechtering van de goede betrekkingen als zodanig met andere landen voorziet. Voldoende is dat men als gevolg van het verschaffen van informatie voorziet dat het internationale contact op bepaalde punten stroever zal gaan lopen […].

Meteen online, RTL pikt het op

De verzoeken zijn ingediend tussen 23 juli en 27 augustus. De besluiten zijn allemaal gedateerd op 3 september en diezelfde dag online gezet. De journalisten die een verzoek hadden ingediend moesten dus snel handelen als ze nog met een scoop wilden komen. RTL lijkt zelf geen verzoek te hebben gedaan, maar ontdekte de besluiten en zette ’s nachts een artikel online op basis van de antwoorden op verzoek 4.

De NOS heeft de dag erna een verhaal gepubliceerd van researchredacteuren Ben Meindertsma en Hugo van der Parre. Dat verhaal was gebaseerd op hun eigen Wobverzoek. Vermoedelijk ging dit ook om verzoek 4, waar RTL dus al een berichtje over had gemaakt.

De Volkskrant meldt dat ze een Wob hadden ingediend over de rondvraag van Blok onder zijn eigen ambtenaren (ik gok verzoek 2).

Conclusie

In de eerste plaats, maar dat is een open deur: het maakt nogal uit hoe je je Wobverzoek formuleert.

Hard nieuws hebben de Wobverzoeken niet opgeleverd. Voor een deel zal dat komen doordat er al informatie naar buiten was gebracht in antwoord op de Kamervragen van Ploumen; voor een deel doordat er niets op papier stond over de uitvraag die Blok onder zijn ambtenaren heeft gedaan. Wel bieden de Wobs een inkijkje in de cultuur op het ministerie, waar de minister M wordt genoemd en sommige mails worden ge-cc’d aan het hele M-team.

Bijlage: de gestelde vragen

Onder voorbehoud van eventuele ocr-fouten:

Verzoek 1, 27 juli

U vraagt om de openbaarmaking van: “alle informatie […] betreffende de vraag die door minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken en/of zijn medewerkers is uitgezet op het ministerie aangaande multi-etnische en/of multiculturele samenlevingen waar wel of geen vreedzaam samenlevingsverband is en waarop hij heeft gedoeld tijdens het netwerkevenement Touch Dutch Base op 10 juli 2018. Hieronder valt ook alle correspondentie over dit onderwerp, de complete vraagstelling en de beantwoording door ambtenaren en/of externen — evenals alle andere informatie en documentatie die met deze vraag van de minister samenhangt.”

Verzoek 2, 27 augustus

In uw brief haalt u de volgende uitspraak aan van minister Blok:
“(..) Ik heb de vraag uitgezet op mijn ministerie maar die doe ik hier
ook: noem mij een voorbeeld van een multi—etnische of multiculturele
samenleving, waar de oorspronkelijke bevolking nog woont. (…)”

Naar aanlelding van die uitspraak, vraagt u op grond van de Wob om het
volgende:

  1. “Kopie van, subsidiair inzage in, alle documenten bij of onder uw ministerie aanwezig met vermelding van ‘de vraag’ van minister Blok waarop hij doelde tijdens zijn gesprek bij de Touch Dutch Base 2018.

  2. Kopie van, subsidiair inzage in, alle documenten bij of onder uw ministerie aanwezig met betrekking tot de afhandeling van ‘de vraag’ van minister Blok waarop hij doelde tijdens zijn gesprek bij de Touch Dutch Base 2018.”

Verzoek 3, 30 juli

U vraagt om de openbaarmaking van: “de opnames die op 10 juli 2018 zijn gemaakt van de onder auspiciën van het ministerie van Buitenlandse Zaken georganiseerde Touch Dutch Base-conferentie in het Johan de Witthuis in Den Haag.”

Verzoek 4, 23 juli

U vraagt om de openbaarmaking van: “alle interne en externe communicatie en overige documenten die betrekking hebben op de aanwezigheid van en uitspraken gedaan door minister Blok op de besloten bijeenkomst Touch Dutch Base 2018, op 10 juli 2018, zowel voorafgaand als na afloop van de bijeenkomst, in de periode 7 maart 2018 tot en met 23 juli 2018.”

Uw verzoek is inclusief: “alle communicatie die valt onder of bij de Nationaal Coördinator Internationale Functies (NCIF) en alle schriftelijke communicatie met buitenlandse autoriteiten die betrekking heeft op de uitspraken gedaan door minister Blok op deze bewuste bijeenkomst, alsmede reacties van bultenlandse autoriteiten die betrekking hebben op de uitspraken van de minister.”

Verzoek 5, 31 juli

U vraagt om de openbaarmaking van de volgende documenten:

  1. “de opname van de toespraak die u op genoemde bijeenkomst heeft gehouden, waaronder ook de interactie met de toehoorders. Het besloten karakter van deze bijeenkomst is door alle publiciteit reeds geschonden, en in het kader van het democratisch proces en de maatschappelijke discussie, is het van belang te weten hoe deze bijeenkomst precies verlopen is. Subsidiair verzoek ik een kopie van de opname van uw bijdrage aan bovengenoemde bijeenkomst, waarbij de stemmen van de andere sprekers (niet zijnde de minister) onherkenbaar zijn.

  2. Een kopie van de tekst van de speech, zoals die oorspronkelijk (in concept) aan u is aangeleverd. Ook indien dit niet de toespraak was die u daadwerkelijk gehouden hebt.

  3. Alle ambtelijke correspondentie ter voorbereiding van de speech.

  4. Alle ambtelijke correspondentie over de speech/het optreden in de eerste dagen na genoemde bijeenkomst en na het openbaar worden van delen daarvan. Dat wil zeggen de correspondentie van u en ambtenaren van uw ministerie over deze bijeenkomst van 10 juli t/m 25 juli 2018.”

Tags: 

Pages